Krakau, een van de oudste en meest historische steden van Polen, heeft een rijke en gevarieerde geschiedenis die teruggaat tot meer dan duizend jaar geleden. Hier is een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen en periodes in de geschiedenis van Krakau.
Vroege Geschiedenis en Middeleeuwen
Krakau ontstond rond de heuvel Wawel, waar al in de Oude Steentijd mensen woondenhttps://www.take-a-trip.eu/nl/krakau/geschiedenis/ (Geschiedenis van Krakau, z.d.).De stad ontwikkelde zich op een kruispunt van oude handelsroutes, waaronder de Barnsteenroute van de Oostzee naar Rome en de route van Byzantium naar Neurenberg (Wikipedia-bijdragers, 2024d). In de 9e eeuw werd Krakau een belangrijk handelscentrum en in 1038 werd het uitgeroepen tot de hoofdstad van Polen (Bezoek Krakau, 2023).
In de 13e eeuw werd Krakau verwoest door de Mongolen, maar de stad werd snel herbouwd en bloeide opnieuw op. In 1257 kreeg Krakau stadsrechten volgens het Magdeburgse recht, wat de basis legde voor de verdere ontwikkeling van de stad (Over de Geschiedenis van Krakau, z.d.). Gedurende de middeleeuwen groeide Krakau uit tot een belangrijk cultureel en economisch centrum, mede dankzij de oprichting van de Jagiellonische Universiteit in 1364, de tweede universiteit in Midden-Europa (Wikipedia-bijdragers, 2022).
Renaissance en Gouden Eeuw
De 15e en 16e eeuw worden vaak beschouwd als de Gouden Eeuw van Krakau. De stad werd een centrum van wetenschap, kunst en handel. De Wawel-kathedraal en het Koninklijk Kasteel op de Wawel-heuvel werden belangrijke symbolen van de Poolse monarchie. Tijdens deze periode bloeide de stad op dankzij de handel in zout uit de nabijgelegen Wieliczka-zoutmijn en de productie van textiel en lederwaren.
Verval en Herstel
In 1609 verhuisde de Poolse regering naar Warschau, wat leidde tot een periode van verval voor Krakau. De stad werd meerdere keren bezet en geplunderd tijdens de Zweedse Zondvloed in de 17e eeuw en de Poolse Delingen in de late 18e eeuw. Na de Derde Poolse Deling in 1795 kwam Krakau onder Oostenrijks bestuur.
In de 19e eeuw begon Krakau zich te herstellen. In 1809 werd de stad door Napoleon veroverd en bij het Hertogdom Warschau gevoegd, maar na de val van Napoleon werd Krakau een vrije stad onder toezicht van Oostenrijk, Rusland en Pruisen. Deze periode van relatieve autonomie duurde tot 1846, toen Krakau opnieuw onder Oostenrijks bestuur kwam.
Polen tijdens het Interbellum (periode 1918 – 1939)
Waar begin je een geschiedenis van een land met zo’n lange en rijke geschiedenis? Ik sla helaas periodes over waar in de stad zelf wel aandacht voor zal zijn en pak dit verhaal nu op aan het begin van de 20ste eeuw.
Aan het begin van de 20e eeuw was Polen verdeeld tussen drie grote en invloedrijke landen: Rusland, Duitsland en Oostenrijk-Hongarije. Polen bestond als land dus niet meer. Het gedeelte in en rond Krakau lag in het door Oostenrijk-Hongarije geannexeerde gedeelte. De invloeden van die periode zijn nog goed te zien in de stad.
De Eerste Wereldoorlog (1914 – 1918) heeft de kaart van Europa flink opgeschud. In het voormalige Polen werd een verbitterde strijd tussen Duitsland en Oostenrijk-Hongarije tegen het enorme maar verouderde leger van de Russen gevoerd. De Russen behaalde wel eens een overwinning, maar de Duitsers met name waren vele malen sterker en versloegen de Russen vaker. Uiteindelijk brak in Rusland de communistische Russische Revolutie uit in 1917 en trokken de Russen zich terug uit de oorlog. Lenin en later Stalin maakten van Rusland een groot communistisch rijk dat wij de Sovjet-Unie noemen. Deze naam en dit land zullen een belangrijke invloed houden op de Poolse geschiedenis.
In 1918, op 11 november ging het bestand in en in 1919 werd de Vrede van Versailles getekend. Zo’n 10 miljoen mannen hadden hun leven gegeven voor hun land. Duitsland werd aangewezen als de aanstichter van de oorlog en kreeg de schuld op zijn schouders. De kaart van Europa werd opnieuw getekend en na meer dan een eeuw verdeeld te zijn, werd Polen weer een zelfstandig land (Geschiedenis van Polen | Historiek, z.d.). De Tweede Republiek, zoals Polen zichzelf noemde, zou roerige jaren tegemoet gaan. Deze situatie veranderde drastisch na de Eerste Wereldoorlog.
20e Eeuw en Tweede Wereldoorlog
Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd Krakau een belangrijk centrum van Poolse onafhankelijkheidsbewegingen. Na de oorlog werd de stad onderdeel van de Tweede Poolse Republiek. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Krakau bezet door nazi-Duitsland en leed de stad zwaar onder de bezetting. De Joodse bevolking van Krakau werd bijna volledig uitgeroeid tijdens de Holocaust.
Na de oorlog werd Krakau onderdeel van het communistische Polen. De stad werd een belangrijk industrieel centrum, mede dankzij de bouw van de staalfabriek Nowa Huta. Ondanks de economische groei bleef Krakau een centrum van cultuur en wetenschap, met behoud van veel van zijn historische gebouwen en monumenten.
Moderne Tijd
Na de val van het communisme in 1989 begon Krakau aan een nieuwe periode van groei en ontwikkeling. De stad werd een belangrijk toeristisch centrum en trok jaarlijks miljoenen bezoekers aan. In 2000 werd Krakau uitgeroepen tot Culturele Hoofdstad van Europa, wat de status van de stad als cultureel centrum verder versterkte.
Vandaag de dag is Krakau een dynamische stad die trots is op haar rijke geschiedenis en culturele erfgoed. De stad blijft een belangrijk centrum van onderwijs, wetenschap en kunst in Polen.
Conclusie
De geschiedenis van Krakau is een verhaal van opkomst, verval en wederopstanding. Van een klein dorp op de Wawel-heuvel tot een bloeiend handelscentrum, van een koninklijke hoofdstad tot een stad die herstelde van oorlog en bezetting, Krakau heeft door de eeuwen heen een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis van Polen en Europa.
Interbellum
Het interbellum was een periode van wederopbouw en economische ontwikkelingvoor Polen. Maar de Tweede Poolse Republiek kende ook politieke instabiliteit, met meerdere staatsgrepen en regeringswisselingen.
In 1921 komt een nieuwe grondwet tot stand waarin bijvoorbeeld kiesrecht voor zowel mannen als vrouwen is geregeld. De Poolse Tweede Kamer, de Sejm telt 430 leden. Maar de verdeeldheid is groot. Maar liefst 31 partijen! Het is dus onrustig en wanneer dan ook nog eens de president in 1922 wordt vermoord, wordt de roep om een sterke man steeds luider. En dat kan er maar één zijn… Józef Piłsudski.
Nadat hij met zijn leger Warschau binnen marcheert, wordt hem het presidentschap aangeboden. Hij accepteert dat niet omdat hij geen politieke macht wil. Hij schuift Ignacy Mościcki naar voren. Deze wetenschapper blijft tot 1939 president. Piłsudski blijft een zeer belangrijke rol spelen (Y. Visser, 2023).
Tweede Wereldoorlog
De Tweede Wereldoorlog begon voor Polen op 1 september 1939, toen nazi-Duitsland het land binnenviel. Slechts 16 dagen later viel de Sovjet-Unie Polen binnen vanuit het oosten.
Nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie hadden een verdrag gesloten. Het Molotov-Ribbentroppact (twee ministers van beide landen) had ook een geheime clausule waarin beide landen Polen verdeelden. Uiteraard was Polen niet betrokken bij deze afspraken.
(Whittaker, 2024)
Polen werd op 1 september 1939 aangevallen en snel veroverd. Krakau viel na een week in handen van de nazi’s en werd de hoofdstad van het zogenaamde Generaai-Gouvernement. Het gebied waar Hans Frank de leider werd en uiteindelijk kon doen en laten wat hij wilde.
Tijdens de Duitse bezetting werd Polen het toneel van enkele van de ergste wreedheden van de oorlog. Miljoenen Polen, waaronder een groot deel van de Joodse bevolking, werden vermoord in concentratiekampen zoals Auschwitz.
Uiteraard waren er ook Polen die zich verzetten tegen de bezetters. Maar het lot van de 3,5 miljoen joodse Polen was grotendeels in handen gekomen van de Duitsers. Vanaf 1942 werden de Poolse joden, maar ook joden uit de andere bezette gebieden op industriële wijze vermoord in gaskamers van de vernietigingskampen. Voor Nederlandse joden zijn Sobibor en Auschwitz de plekken waar zij vermoord werden. Slechts weinigen overleefden (Whittaker, 2024).
Einde van de Oorlog en de communistische periode
Na de Tweede Wereldoorlog kwam Polen onder invloed van de Sovjet-Unie te staan. De Sovjet-Unie, het Rode leger, had Polen van de nazi’s bevrijd. Zij hadden daardoor een enorme invloed op het land. Het aanbod van de Amerikanen om via Marshall-hulp het land weer op te bouwen werd afgeslagen omdat de Sovjet-Unie dit niet wilde. Europa raakte verdeeld tussen de invloedsfeer van de Verenigde Staten (Nederland bijvoorbeeld) en de Sovjet-Unie. Oost en West, het best zichtbaar in Berlijn waar in de stad een muur werd gebouwd. De Berlijnse muur hield mensen die vanuit het oosten naar het westen wilden vanaf 1961 tegen.
De grenzen van Polen werden na de oorlog opnieuw getrokken, waarbij het land gebieden in het oosten verloor aan de Sovjet-Unie, maar gebieden in het westen won van Duitsland. Deze verschuivingen gingen gepaard met massale bevolkingsverplaatsingen.
In 1989 werd de vakbond Solidarność weer legaal en won het met overmacht de verkiezingen. Polen kwam daarbij in een nieuw tijdperk van een vrije economie. Bovendien viel de Sovjet-Unie in 1990 uit elkaar en was de greep op het oosten van Europa verloren voor de Sovjets.
Sinds 2004 is Polen lid van de Europese Unie. Dat heeft Polen veel gebracht. Onder andere vrij verkeer van werk en mensen. Daarom is het Poolse arbeiders gemakkelijk om in andere landen van de EU te werken.
Maak jouw eigen website met JouwWeb